گریس نسوز (گریس دمای بالا) معمولاً برای جاهایی استفاده می‌شود که حرارت زیاد باعث می‌شود گریس‌های معمولی سریع‌تر کیفیت خود را از دست بدهند؛ مثل بلبرینگ‌ها و یاتاقان‌هایی که نزدیک منبع گرما هستند، تجهیزات صنعتی با اصطکاک بالا، یا خطوطی که دمای محیطی آن‌ها بالاست.

اما یک اشتباه رایج این است که انتخاب گریس نسوز را فقط بر اساس یک عدد (مثل «۲۵۵ درجه») انجام بدهیم. واقعیت این است که عملکرد واقعی گریس در دماهای بالا به مجموعه‌ای از عوامل مثل نوع تجهیز، دور، بار، آلودگی، وجود آب، روش گریس‌کاری و حتی آب‌بندی بستگی دارد. در این مقاله، به زبان ساده و کاربردی توضیح می‌دهیم گریس نسوز چیست، چه کاربردی دارد و چطور انتخابش کنیم تا هم خرابی کمتر شود و هم هزینه نگهداری پایین بیاید.

گریس نسوز، گریسی است که برای کارکرد در شرایط دمایی بالا طراحی شده و معمولاً:

• پایداری بهتری در دماهای بالا دارد

• دیرتر قوامش تغییر می‌کند

• در برابر اکسیداسیون و جداشدن روغن (در حد قابل قبول) مقاوم‌تر است

• و برای جلوگیری از افزایش اصطکاک و داغی بیش از حد در قطعات، عملکرد بهتری نسبت به گریس‌های عمومی ارائه می‌دهد

نکته مهم: «نسوز» به معنی این نیست که گریس هر دمایی را بدون تغییر و بدون محدودیت تحمل می‌کند. گریس هم مثل هر ماده دیگری در دماهای بالا محدودیت دارد و انتخاب درست یعنی شناخت همان محدودیت‌ها.

گریس نسوز معمولاً در این کاربردها بیشترین استفاده را دارد:

• بلبرینگ‌ها و یاتاقان‌های نزدیک کوره/خشک‌کن/منبع حرارت

• رولرها و نوار نقاله‌های صنعتی که اصطکاک و گرما زیاد دارند

• موتورخانه‌ها، فن‌های صنعتی، خطوط تولید در محیط‌های گرم

• تجهیزات صنعتی با بار بالا که تولید حرارت در آن‌ها بیشتر است

• محیط‌هایی با گردوغبار که همراه دما، ریسک آلودگی گریس را بالا می‌برد

اگر همزمان با دما، آب یا شستشو هم دارید (مثلاً محیط‌های مرطوب یا خطوط شستشو)، باید از ابتدا این موضوع را در انتخاب لحاظ کنید؛ چون هر گریس نسوزی الزاماً «ضدآب» هم نیست.

یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم در انتخاب گریس نسوز، همین است:

نقطه قطره شدن (Dropping Point) یک شاخص آزمایشگاهی است که نشان می‌دهد در چه دمایی ساختار گریس به جایی می‌رسد که شروع به جاری شدن/ریزش می‌کند.

اما دمای کارکرد واقعی چیزی است که در دستگاه شما رخ می‌دهد و به عوامل زیادی وابسته است: سرعت، بار، نوع بلبرینگ، مقدار گریس، آب‌بندی، آلودگی و فاصله زمانی گریس‌کاری.

بنابراین اگر روی بسته یا مشخصات فنی عددی مثل ۲۵۵°C دیدید، آن عدد به تنهایی کافی نیست. انتخاب درست یعنی بررسی اینکه دستگاه شما در عمل چه شرایطی دارد و آیا گریس انتخابی، در آن شرایط پایدار می‌ماند یا نه.

برای انتخاب درست، این موارد را به ترتیب بررسی کنید:

1) دمای واقعی کارکرد

• حداکثر دمایی که قطعه در عمل تجربه می‌کند (نه صرفاً دمای محیط)

• آیا دما ثابت است یا سیکلی (گرم/سرد)؟

2) سرعت/دور و نوع قطعه

• بلبرینگ‌های پرسرعت حساس‌ترند و گریس نامناسب می‌تواند سریع دما را بالا ببرد.

• نوع بلبرینگ/یاتاقان و طراحی آن در مصرف گریس اثر دارد.

3) بار و فشار کاری

• بار بالا معمولاً گرمای بیشتری تولید می‌کند و به گریسی با پایداری مناسب نیاز دارد.

4) آب، شستشو و رطوبت

• اگر آب یا شستشو دارید، باید به مقاومت گریس در برابر شسته شدن و نفوذ آب توجه کنید.

5) آلودگی (گردوغبار و ذرات)

• در محیط‌های گردوغبار، برنامه گریس‌کاری و آب‌بندی اهمیت دوچندان دارد.

6) روش گریس‌کاری

• دستی است یا سیستم مرکزی/پمپ دارد؟

• اگر پمپ دارید، قوام (NLGI) انتخابی باید با سیستم سازگار باشد.

NLGI درجه قوام (سفتی/نرمی) گریس است. خیلی‌ها فکر می‌کنند گریس سفت‌تر همیشه بهتر است؛ در حالی که:

قوام بالاتر ممکن است در برخی شرایط پمپاژ را سخت‌تر کند یا در سرعت‌های بالا مشکل‌ساز شود.

قوام پایین‌تر ممکن است در برخی نقاط نشتی یا خروج از محل ایجاد کند.

در بسیاری از کاربردهای عمومی صنعتی، NLGI 2 رایج است؛ اما انتخاب نهایی باید با توجه به روش گریس‌کاری، شرایط دما و طراحی قطعه انجام شود.

1) انتخاب فقط بر اساس عدد دما

عدد نقطه قطره شدن مهم است، اما تنها معیار نیست.

2) گریس‌کاری بیش از حد (Over-greasing)

گریس زیاد می‌تواند باعث افزایش دما، فشار روی آب‌بند، خروج گریس از محل و حتی خرابی زودرس شود.

3) مخلوط کردن گریس‌ها بدون بررسی سازگاری

مخلوط شدن برخی گریس‌ها می‌تواند باعث تغییر قوام، جدا شدن روغن یا افت عملکرد شود. اگر قصد تغییر نوع/برند دارید، بهتر است روش تعویض اصولی انجام شود.

4) بی‌توجهی به آب‌بندی

اگر آب‌بندی ضعیف باشد، حتی بهترین گریس نسوز هم سریع آلوده می‌شود و کارایی‌اش افت می‌کند.

نشانه‌های رایج که یعنی باید شرایط بررسی شود (و معمولاً تعویض/پاک‌سازی لازم است):

• افزایش غیرعادی دما

• صدای غیرعادی یا تغییر صدا

• نشتی یا خروج زیاد گریس

• تغییر محسوس قوام

• آلودگی قابل مشاهده (گردوغبار، آب، ذرات)

برای خرید مطمئن، این موارد را جدی بگیرید:

• مشخصات فنی را فقط به یک عدد محدود نکنید (مثلاً فقط ۲۵۵°C)

• کاربرد دقیق خودتان را روشن کنید (بلبرینگ؟ یاتاقان؟ رولر؟ محیط مرطوب؟)

اگر دستگاه حساس است، بهتر است مشاوره انتخاب بگیرید و با اطلاعات واقعی (دما/دور/بار) تصمیم بگیرید.